Mekke Anlaşması: Orta Doğu’da Yeni Jeopolitik Dönem
Mekke Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında yeni bir jeopolitik denge oluşturuyor.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos’ta imzalanan Mekke Anlaşması, dünya genelinde önemli bir yankı uyandırdı. Bu anlaşmanın etkileri, taraf olan ülkelerin sağladığı potansiyelin yanı sıra, Hürmüz Boğazı’ndaki ABD-İran gerilimi ve bölgedeki istikrarsızlık yaratan İsrail’in de dikkatini çekmesiyle daha da belirginleşti. Bu durum, Mekke Anlaşması’nı uluslararası gündemin önemli bir maddesi haline getirdi.
Orta Doğu’nun Değişen Dinamikleri
ABD, Biden yönetimiyle birlikte Afganistan’dan çekilmeyi tercih ederken, Trump döneminde ise kıtalararası varlığını güçlendirmeyi ve uzak bölgelerdeki maliyetlerini azaltmayı hedeflemişti. Bu politikaların doğal bir sonucu olarak, ABD’nin Ortadoğu ve Avrupa’daki varlığına dair tartışmalar artmaya başladı. Kültürel hegemonya, askeri üsler ve siyasi bağımlılık gibi unsurlarla dünya genelinde etkisini sürdüren ABD, uzak coğrafyalardaki askeri varlığını azaltma yoluna gitmiştir. Bu durum, özellikle İran’a yönelik saldırılar sırasında kendini göstermiştir. ABD, Körfez ülkeleriyle olan güvenlik anlaşmalarını yeterince uygulamaktan kaçınırken, Suudi Arabistan gibi ülkeler de güvenlik arayışlarını çeşitlendirmeye yöneldi ve Türkiye ile Pakistan ile görüşmeler gerçekleştirdi.
Suudi Arabistan’ın Güvenlik Arayışları
Mekke Anlaşması, Suudi Arabistan’ın ABD’nin bölgedeki jeopolitik etkisini azaltma çabası olarak değerlendiriliyor. Suudi Arabistan için en büyük tehditler arasında İsrail ve İran yer alıyor. Bu anlaşma, Suudi Arabistan için bu iki tehdide karşı caydırıcılık sağlamakta ve gerektiğinde destek alma imkanı sunmaktadır. Anlaşmanın ardından İran’ın olası bir Suudi Arabistan saldırısına nasıl yanıt vereceği merak konusu. Suudi Arabistan için bu anlaşma, güvenlik açısından bir şemsiye işlevi görüyor. Bu şemsiyenin bir yanında, bölgesine barış ve istikrar getiren, askeri kabiliyetlerini kanıtlamış bir Türkiye, diğer yanında ise Hindistan ile girdiği savaşı kazanmış bir nükleer güç olan Pakistan bulunuyor. Pakistan, İran ile iyi ilişkiler kurarak, bu anlaşmada önemli bir aktör haline gelmiştir.
Türkiye’nin Güvenlik Mimarisi
Türkiye, uzun yıllardır bölgesinde barış ve istikrar sağlama hedefiyle hareket ediyor. Diğer ülkelerle savunma iş birlikleri geliştirerek, Akdeniz-Kafkaslar, Balkanlar-Ortadoğu ve Kuzey Afrika arasında bir güvenlik mimarisi oluşturmuş durumda. Türk askeri üsleri, bu güvenlik mimarisinin somut göstergeleri arasında yer alıyor. Mekke Anlaşması, Türkiye’nin güvenlik mimarisini genişletme ve bölgedeki istikrarsızlık yaratan güçlere karşı caydırıcılığı artırma girişimi olarak öne çıkıyor. Böylece Suudi Arabistan, Türkiye’nin oluşturduğu güvenlik şemsiyesinin bir parçası haline gelmiş oluyor.
Pakistan’ın Stratejik Adımları
Mekke Anlaşması ile Pakistan, Hindistan’ın öne çıkan müttefiki olan İsrail’in Suudi Arabistan ile normalleşme çabalarına karşı bir adım atmış oldu. Pakistan, askeri-güvenlik kabiliyetlerini Ortadoğu’ya taşırken, Türkiye ile kurduğu iş birliklerine bir yenisini daha eklemiş oldu. Türkiye-Azerbaycan-Pakistan, Pakistan-Malezya-Türkiye ve Katar-Türkiye-Pakistan gibi iş birlikleri, Suudi Arabistan’ın da katılımıyla daha da güçleniyor. Ayrıca, Pakistan’ın Somali ile savunma alanında yaptığı iş birliği de dikkat çekiyor. Türkiye’nin Somali ile olan askeri iş birlikleri, iki ülkenin güvenlik dinamiklerini pekiştiriyor.
İran’ın Anlaşmadan Etkilenmesi
Türkiye ile İran arasında tarihi olarak doğrudan bir çatışma yaşanmamış olsa da, İran’ın Suriye, Irak, Lübnan ve Yemen’deki politikaları, bölgedeki barış ve istikrarı olumsuz etkilemiştir. Bu durum, İran’ı Tahran merkezli bir politikaya yönlendirmiştir. Türkiye, kendisine tehdit oluşturmayan hiçbir aktörle çatışma istememekte ve İran ile olası bir çatışmadan kaçınmaktadır. Suudi Arabistan, İran için doğrudan bir tehdit oluşturmamakta, Pakistan ise İran ile iyi ilişkiler sürdürmektedir. Bu nedenle, Mekke Anlaşması İran için doğrudan bir tehdit oluşturmasa da, İran’ın bölgedeki istikrarsızlık yaratma çabalarına karşı bir önlem niteliği taşımaktadır.
Sonuç olarak, Mekke Anlaşması, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını azaltmasıyla oluşan güç boşluğunu Türkiye ve Pakistan’ın doldurması anlamına geliyor. Anlaşma, bölgedeki istikrarsızlıkları derinleştiren İsrail ve İran’a karşı bir denge unsuru oluşturmayı amaçlıyor. Kurulan ittifak, savunma ve caydırıcılık odaklı bir yaklaşım sergiliyor.
