Hürmüz Boğazı Krizi Gübre Fiyatlarını Tırmandırıyor
Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat sorunları, küresel gübre piyasasında fiyat artışlarına yol açıyor. FAO, durumun gıda güvenliğini tehdit ettiğini belirtti.
Orta Doğu’daki artan askeri gerginlik ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat aksaklıkları, dünya genelindeki gübre tedarik zincirini olumsuz etkiliyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), bu durumun küresel gıda güvenliği için ciddi bir tehdit oluşturabileceğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı, dünya enerji ve ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olarak biliniyor. Burada tanker trafiğinde yaşanan büyük düşüş, gübre üretim ve dağıtımını doğrudan etkiliyor. FAO, bu trafik azalışının yüzde 90’a kadar çıkabileceğini ve bunun da küresel gıda sistemi için önemli bir risk oluşturduğunu belirtti.
Uzmanlar, bu durumun tarımsal üretim maliyetlerini artırarak gıda fiyatlarının dünya genelinde yükselmesine neden olabileceğine dikkat çekiyor.
Doğal gaz, gübre üretiminde kritik bir girdi olarak kabul ediliyor. Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik sorunlar ve enerji altyapısına yönelik saldırılar, özellikle Körfez bölgesindeki üretim tesislerini olumsuz etkiledi. Katar merkezli enerji şirketi QatarEnergy’nin bazı sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesislerinde üretimi durdurması, küresel gübre üretiminde zincirleme bir etki yarattı. Bu gelişmenin ardından Hindistan ve Bangladeş’te bazı stratejik gübre fabrikalarının faaliyetlerini geçici olarak askıya aldığı bildirildi.
Piyasalardaki arz sıkıntısı, fiyatların hızla yükselmesine yol açtı. Şubat ayı sonlarında ton başına 482 dolar seviyesinde bulunan Orta Doğu çıkışlı gübre fiyatları, mart ayı sonuna gelindiğinde yaklaşık yüzde 56 artarak 750 dolara ulaştı. Analistler, krizin uzaması durumunda azot bazlı gübre fiyatlarının iki katına çıkabileceği ve fosfat fiyatlarının yüzde 50’nin üzerinde artabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Bu durum, zaten yüksek maliyetlerle mücadele eden tarım sektörünü daha da zorlayabilir.
Uzmanlar, üreticilerin ya yüksek maliyetli gübre kullanmayı göze alacaklarını ya da daha az gübre kullanarak rekolte kaybı riskini üstleneceklerini ifade ediyor. Her iki senaryonun da küresel gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü bir baskı oluşturması bekleniyor.
Dünya tarımının önemli aktörleri de bu gelişmelerden etkileniyor. Hindistan, gübre ihtiyacının büyük bir kısmını Körfez bölgesinden sağlarken, Brezilya soya üretiminde kullandığı gübrenin önemli bir bölümünü Hürmüz rotası üzerinden temin ediyor. Enerji ve üretim kısıtlamaları nedeniyle Bangladeş’te bazı kamu gübre fabrikalarının faaliyetleri durdurulurken, Afrika’daki birçok ülkenin gıda güvenliğinin de olumsuz etkilenebileceği belirtiliyor.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat sorunlarının sadece enerji değil, aynı zamanda küresel tarım üretim zincirini de tehdit ettiğini ifade ederek, durumun “sistematik bir şok” niteliği taşıyabileceğini söyledi. Torero, çatışmaların kısa sürede sona ermesi halinde bile piyasalardaki maliyetlerin normale dönmesinin birkaç ay alabileceğini belirtti. Krizin uzaması durumunda ise gıda ve enerji tedarik zincirlerinde daha ciddi sorunlar yaşanabileceği konusunda uyardı.
Küresel arz sıkıntısına karşı bazı büyük üreticiler, iç piyasalarını korumak amacıyla ihracat kısıtlamalarına yöneliyor. Rusya, amonyum nitrat ihracatını geçici olarak durdururken, Çin de bazı gübre türlerinin ihracatını askıya aldı. Uzmanlar, bu adımların küresel gübre piyasasındaki daralmayı daha da derinleştirebileceğini ve tarım sektöründe yeni bir maliyet dalgasını tetikleyebileceğini belirtiyor.
