Şah Veliyyullah Ed-Dihlevi: Delhi Darü’l-Ulumu’nun Kurucusu
Şah Veliyyullah Ed-Dihlevi, Delhi Darü’l-Ulumu’nun mimarı olarak İslami ilimlere katkılarıyla tanınmıştır.
Şah Veliyyullah Ed-Dihlevi, 3 Mart 1703 tarihinde Hindistan’ın Muzaffernagar bölgesinde dünyaya gelmiştir. Hayatına dair bilgiler, onun kendi kaleminden yazdığı Enfâsü’l-ʿÂrifîn adlı otobiyografik eserinde yer almaktadır.
Küçük yaşlarda babası sayesinde eğitim hayatına adım atan Ed-Dihlevi, Kur’ân-ı Kerîm’i ezberleyerek dini bilgilerini derinleştirmiştir. En çok etkilendiği hoca ise Şeyh Muhammed Efdal es-Siyâlkûtî olmuştur. 14 yaşında seyrüsülûkünü tamamlayarak babası Abdürrahim’den hilâfet almış ve onun vefatından sonra kurduğu Rahîmiyye Medresesi’nde ders vermeye başlamıştır.
On iki yıl boyunca ders halkasını genişleterek önemli bir ilim çevresi oluşturmuş, Sultan Muhammed Şah’ın desteğiyle medresesini büyüterek Delhi Dârü’l-Ulûmu olarak tanınmasını sağlamıştır. Bu kurum, Hindistan’daki hadis ve tefsir merkezli eğitim geleneklerinden biri haline gelmiştir.
Mekke ve Medine’ye hac vazifesini yerine getirmek üzere giden Ed-Dihlevi, burada yaklaşık on dört ay kalarak hadis ve İslâmî ilimlerdeki bilgisini derinleştirmiş, birçok talebe yetiştirmiştir. Dini ilimlerin yeniden canlandırılması, toplum, siyaset, eğitim ve içtihat gibi önemli alanlarda yoğun çalışmalar gerçekleştirmiştir.
20 Ağustos 1762 tarihinde Delhi’de vefat eden Ed-Dihlevi, Eski Delhi’deki Münhediyân Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Şah Veliyyullah Ed-Dihlevi’nin önemli eserleri arasında, Kur’an’ın daha iyi anlaşılmasına dair ilkeleri ortaya koyan el-Fevzü’l-kebîr fî usûli’t-tefsîr, dinî hükümlerin hikmetlerini ele alan Hüccetullahi’l-bâliğa, eğitim ve öğretim metotlarını açıklayan Risâle-i Dânişmendî, Farsça Kur’an tercümesi olan Fethu’r-rahmân fî tercemeti’l-Kur’ân ve Kur’an mütercimlerinin dikkat etmesi gereken hususları ele alan Mukaddime der Fenn-i Terceme-i Kur’ân bulunmaktadır.
