Çölyak Hastalığına Dikkat! Türkiye’de Farkındalık Yetersiz
Türkiye’de çölyak hastalarının büyük bir kısmı hastalıklarından habersiz. Sağlık Bakanlığı, farkındalığı artırmak için çeşitli projeler yürütüyor.
Türkiye’de çölyak hastalığına sahip olan bireylerin önemli bir kısmı, hastalıklarının farkında olmadan yaşamaya devam ediyor. “Uluslararası Çölyak Günü” dolayısıyla yapılan açıklamalara göre, genetik bir sindirim sistemi rahatsızlığı olan çölyak, ince bağırsakta hasar oluşturarak besinlerin emiliminde sorun yaratıyor.
Bu hastalık, buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi tahıllarda bulunan glüten proteinine karşı gelişiyor ve çocukluk döneminden ileri yaşlara kadar her yaşta görülebiliyor. Türkiye’de çölyak hastalığının görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişiklik gösteriyor. Ancak, hastalığın çok çeşitli belirtilerle kendini göstermesi ve bazen de belirti göstermemesi nedeniyle tanı konulabilen hasta oranının yalnızca yüzde 10 civarında olduğu tahmin ediliyor.
Çocuklarda sıkça görülen belirtiler arasında karın ağrısı, şişkinlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış, gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama yer alıyor. İleri yaşlarda ise belirtiler daha karmaşık bir hal alabiliyor.
Çölyak hastalığının bilinen tek tedavi yöntemi, glütenin ömür boyu diyetlerden çıkarılmasıdır. Bu nedenle, çölyak hastalarının buğday, arpa, çavdar ve yulaf içeren gıdalardan kaçınmaları ve marketlerde satılan hazır gıdaların içeriklerine dikkat etmeleri gerekmektedir. Ayrıca, glütensiz gıdalarla beslenmeleri de büyük önem taşımaktadır. Glütensiz diyetin uygulanması, hastalığın belirtilerini kontrol altına almak, yaşam kalitesini artırmak ve istenmeyen etkilerin ortaya çıkmasını önlemek amacı taşımaktadır.
Diyet tedavisine uyum sağlandığında, çoğu hastada klinik bulguların tamamen düzeldiği ve yapılan kan testlerinde değerlerin normale döndüğü gözlemlenmektedir. Çölyak hastaları için güvenli sayılan gıdalar arasında sebzeler, meyveler, baklagiller, yağlar, yumurta, bal, reçel, şeker, zeytin, et çeşitleri ve glütensiz unlar bulunmaktadır.
Farkındalık Çalışmaları Devam Ediyor
Sağlık Bakanlığı, çölyak hastalığına yönelik farkındalığı artırmak amacıyla çeşitli projeler yürütmektedir. Bu projeler, okul eğitimlerinden öğretmen rehberlerine, glütensiz menü uygulamalarından aile hekimlerine yönelik rehberlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bu kapsamda, afişler ve broşürler hazırlanarak eğitimlerde kullanılmakta, öğrencilere çölyak hastalığı hakkında bilgilendirmeler yapılmaktadır.
Ayrıca, çölyak hastalığı olan öğrencilerin glütensiz besinlere kolay ulaşımını sağlamak amacıyla kantinlerde ve kafeteryalarda glütensiz ürünlerin bulundurulması, gıda otomatlarında ve yemekhanelerde glütensiz menülere yer verilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir. Sağlık Bakanlığı, aile hekimleri için de “Tanı Tedavi İzlem Rehberi” hazırlamıştır.
UNICEF işbirliğiyle “Glütensiz Tarifler Magnet Kitapçık” hazırlanarak, bu materyaller il sağlık müdürlüklerine gönderilmiştir. Ayrıca, toplu beslenme sistemleri için Ulusal Menü Planlama ve Uygulama Rehberi güncellenmekte ve bu rehberde çölyak hastalığı ile ilgili konular işlenmektedir. Çölyak hastalığına ilişkin detaylı bilgilere, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün web sitesinden ulaşmak mümkündür.
