Gizli şeker nasıl tersine çevrilir? Uzmanından öneriler

Gizli şeker, Tip 2 diyabetin önemli bir uyarı işaretidir. Beslenme, egzersiz ve kilo kontrolüyle diyabet riski azaltılabilir.

Prediyabet olarak da bilinen gizli şeker, kan şekeri seviyelerinin normalin üzerine çıkmasına rağmen Tip 2 diyabet düzeyine ulaşmaması anlamına gelir. Bu durum, gerekli önlemler alınmadığında diyabete ilerleyebileceği için önemli bir uyarı işareti kabul edilir. Beslenme alışkanlıklarını değiştirmek, düzenli hareket etmek ve kilo kontrolü sağlamak süreci tersine çevirmeye yardımcı olabilir.

Sağlıklı açlık kan şekeri 70-99 mg/dL aralığındadır. Prediyabette bu değer genellikle 100-125 mg/dL arasında ölçülür. HbA1c testinde yüzde 5,7-6,4 arasındaki sonuçlar da gizli şekere işaret eder. Açlık kan şekerinin 126 mg/dL ve üzerinde, HbA1c değerinin ise yüzde 6,5 veya daha fazla olması diyabet açısından değerlendirilir.

Gizli şeker belirti vermeyebilir

Prediyabet çoğu kişide herhangi bir belirtiye yol açmaz ve durum genellikle kan testleriyle fark edilir. Tip 2 diyabete ilerleme başladığında geceleri sık idrara çıkma, yoğun susama, düzenli beslenmeye rağmen artan açlık ve belirgin yorgunluk görülebilir. Bu nedenle risk taşıyan kişilerin düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemesi önemlidir.

Tanıda en sık açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinden yararlanılır. Açlık testi öncesinde en az sekiz saat boyunca su dışında yiyecek veya içecek tüketilmemesi gerekir. HbA1c ise son iki-üç aydaki ortalama kan şekeri düzeyi hakkında bilgi verir.

Yaşam tarzı değişiklikleri riski azaltıyor

Gizli şekeri kontrol altına almanın ve Tip 2 diyabeti önlemenin ya da geciktirmenin en etkili yolu sağlıklı yaşam alışkanlıklarıdır. Toplam vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 7’sini kaybetmek, diyabet gelişme riskini yarıdan fazla azaltabilir. Haftada beş gün, günde 30 dakika olmak üzere toplam 150 dakika egzersiz yapılması önerilir. Düzenli hareket, kasların kan şekerini kullanmasını kolaylaştırırken insülin duyarlılığını da artırır.

Beslenmede ilave şeker ve basit karbonhidratlar azaltılmalı; hazır gıdalar yerine sebze ağırlıklı, dengeli ve evde hazırlanan yemekler tercih edilmelidir. Stresin yönetilmesi, yeterli uyku, sigarayı bırakma, yüksek tansiyon ve kolesterolün kontrol altında tutulması da riski azaltan adımlar arasında yer alır.

Kimler daha fazla risk taşıyor?

Ailesinde Tip 2 diyabet bulunanlar, fazla kilolu veya obez kişiler, düzenli egzersiz yapmayanlar ve 45 yaş üzerindekiler prediyabet açısından daha yüksek risk taşır. Sigara kullanımı, gebelik diyabeti öyküsü, uyku apnesi ve polikistik over sendromu da risk faktörleri arasında bulunur.

İnsülin direnci, gizli şekerin başlıca nedenlerinden biridir. Kas, yağ ve karaciğer hücrelerinin insüline yeterince yanıt vermemesiyle ortaya çıkan bu durum; genetik yatkınlık, karın bölgesinde yağlanma, hareketsizlik, kronik stres, yetersiz uyku, yoğun işlenmiş gıda tüketimi ve bazı hormonal bozukluklarla ilişkili olabilir.

Kontrol altına alınmayan prediyabet Tip 2 diyabete dönüşebilir. Diyabet ise kalp krizi ve inme, sinir hasarı, göz ve böbrek sorunları gibi ciddi komplikasyonların riskini artırır. Yaşam tarzı değişiklikleri önemli bir koruma sağlasa da güçlü genetik yatkınlığı bulunan kişilerde düzenli tıbbi takip de gereklidir.