Aşı karşıtlığı ve ifade özgürlüğü: Ülkelerdeki kararlar
Aşı karşıtlığı ve ifade özgürlüğü tartışması, Avrupa’daki yargı kararlarıyla yeniden gündemde. Mahkemeler, toplum sağlığı ve mesleki sorumluluğu öne çıkardı.
Anayasa Mahkemesi’nin Canan Karatay hakkında verdiği ihlal kararı, aşı karşıtlığı ve ifade özgürlüğü arasındaki sınırları yeniden gündeme getirdi. Avrupa’daki yargı kararları ise bu konuda tek tip bir yaklaşım olmadığını ortaya koyuyor. Aşı politikalarının eleştirilmesiyle bilimsel temeli bulunmayan sağlık iddialarının mesleki sıfatla yayılması arasında ayrım yapılırken, toplum sağlığı ve hekimlerin mesleki sorumlulukları belirleyici kabul ediliyor.
Avusturya’da hekime verilen ceza onandı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 27 Ağustos 2024’te sonuçlandırdığı Bielau/Avusturya davasında, aşıların etkisiz olduğunu savunan bir hekime verilen disiplin cezasını ifade özgürlüğüne aykırı bulmadı. İnternet sitesindeki yazılarında hastalıklara yol açan patojenlerin varlığını reddeden ve aşıların koruyucu olmadığını ileri süren aile hekimine, Avusturya Tabipler Birliği Disiplin Kurulu tarafından 2 bin euro para cezası verildi. Bir yıl ertelenen ceza, hekimin itirazlarına rağmen ülke mahkemelerince de onandı. AİHM, yaptırımın ölçülü olduğu ve ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği sonucuna vardı.
Fransa’da televizyon kanalına uyarı
AİHM’in 18 Haziran 2026 tarihli CNews/Fransa kararı da yayın kuruluşlarının sorumluluğunu gündeme taşıdı. CNews’te yayımlanan bir programda Covid-19 salgını, aşılar ve bazı ilaçlar hakkında tartışmalı değerlendirmeler yapıldı. Programa katılan uzman, mRNA aşılarının hücreleri değiştirdiğini, yan etki ve ölüm vakalarının arttığını savundu. Fransız görsel-işitsel yayın düzenleyicisi Arcom, bu iddialara yeterli karşı görüş sunulmadığı gerekçesiyle kanala uyarı verdi. AİHM, müdahalenin hukuka uygun olduğunu ve toplum sağlığını koruma amacı taşıdığını belirledi.
Çekya’da zorunlu aşı uygulaması hak ihlali sayılmadı
AİHM Büyük Dairesi, 8 Nisan 2021’de Vavřička ve Diğerleri/Çek Cumhuriyeti davasında çocukluk çağı aşılarının zorunlu tutulmasını inceledi. Çocuklarını aşılatmayan ailelere para cezası uygulanmasını da içeren düzenlemenin özel hayata saygı hakkına müdahale oluşturduğu kabul edildi. Ancak mahkeme, toplum sağlığının ve aşı olamayan kişilerin korunması amacıyla bu müdahalenin demokratik toplumda gerekli olabileceğine hükmetti.
İtalya’da aşı itirazı felsefi inanç sayılmadı
Avrupa Birliği Adalet Divanı, 18 Haziran 2026’da İtalya’daki zorunlu Covid-19 aşısı uygulamasına ilişkin karar verdi. Askeri personel için getirilen aşı zorunluluğuna uymadığı gerekçesiyle görevinden uzaklaştırılan bir subay, itirazının kişisel inançlarıyla bağlantılı olduğunu ve uygulamanın ayrımcılık oluşturduğunu savundu. Mahkeme ise itirazın dini ya da felsefi bir inançtan değil, aşının etkinliği, riskleri ve kamu sağlığı politikalarına ilişkin bilimsel değerlendirmelerden kaynaklandığı sonucuna vardı.
Anayasa Mahkemesi’nin Canan Karatay kararı
Canan Karatay hakkında, aşı uygulamalarına ilişkin medya açıklamaları nedeniyle 2018’de İstanbul Tabip Odası tarafından disiplin soruşturması başlatıldı ve bir ay süreyle geçici meslekten men cezası verildi. Anayasa Mahkemesi, yaptırımın dayanağı olan düzenlemenin hangi fiile hangi cezanın uygulanacağını yeterince açık ve öngörülebilir biçimde ortaya koymadığını belirtti. Yüksek Mahkeme, ilgili maddeyi 2025’te iptal ettiğini hatırlatarak verilen cezanın kanunilik şartını karşılamadığına karar verdi.









