Arkeolog Erman Ertuğrul ile Antik İnsan ve Estetik Algısı

Arkeolog Erman Ertuğrul, antik insanın estetik algısını ve arkeolojideki güncel sorunları ele alıyor.

Hayal edin; yazılı kaynakların kalmadığı bir gelecekte, bir arkeolog bir eve giriyor. Duvarlarda yer alan siyah kutu ve karşısındaki koltuklar, insanların aynı yöne dönük oturduğunu gösteriyor. Bu sahneyi gören biri, burayı bir kült alanı ya da ayin mekanı olarak yorumlayabilir. Ancak gerçekte, insanların sadece televizyon izlediğini biliyoruz.

Arkeoloji denilince akla genellikle kazılar ve antik eserler gelirken, Dr. Erman Ertuğrul, geçmişi anlamanın aslında insanı anlamak olduğunu vurguluyor. Dijital çağda arkeoloji iletişimi üzerine doktora yapan Ertuğrul, 12 yıldır Arkeofili platformu aracılığıyla bilimsel bilgiyi herkesin anlayabileceği bir dille milyonlarca insana ulaştırıyor. Ancak yapay zeka ve dijital teknolojilerin içerikleri hızla tüketebilmesi, bilim iletişimcileri için yeni sorunlar yaratıyor. Ertuğrul, güvenilir bilginin herkes için erişilebilir olması gerektiğine inanıyor.

Ona göre arkeolojinin en büyük sorunlarından biri bilgi kirliliği değil. Kanıtların sınırlı olduğu bir alanda, kesin hükümler kuran ve bilimsel belirsizlikleri görmezden gelen anlatılar daha fazla ilgi görüyor. Ertuğrul, bilimin en önemli sorumluluğunun, kanıt olmayan yerde kesin konuşmamak ve mevcut verileri şeffaf bir şekilde paylaşmak olduğunu belirtiyor. Kesin konuşanların daha fazla ilgi gördüğünü kabul etse de, arkeolojinin bilinmeyenlerini merak duygusuyla anlatmayı tercih ediyor.

Erman Ertuğrul ile gerçekleştirdiğimiz söyleşi, onun son kitabı “Taşlar, Kemikler, Efsaneler” ve “Arkeoloji Meraklısının El Kitabı” üzerine derin bir sohbet haline geldi. Piramitlerden Göbeklitepe’ye, Neandertallerden mitolojiye kadar geniş bir yelpazede, geçmişten çok bugünü ve insanı konuştuk. Kitabı okumaya başladığımda yeni bilgiler edineceğimi düşünmüştüm; ancak bitirdiğimde elimde daha fazla soru vardı. Doğru bildiğim pek çok şeyi sorguladım ve yeni ayrıntılarla tanıştım.

Söyleşi sırasında, Ertuğrul’un anlattıkları beni öylesine etkiledi ki, kendimi bir röportajcı olmaktan çok, meraklı bir dinleyici olarak buldum. Söyleşinin en güzel yanı, arkeolojiyi konuşurken aslında bugünü, insanı ve kendimizi de ele alıyor olmamızdı. Ertuğrul, Arkeofili’nin kuruluş hikayesini, dijital çağda bilim iletişiminin dönüşümünü ve arkeolojide belirsizlikle yaşamanın neden bilimsel bir erdem olduğunu T24’e aktardı.

Arkeofili’yi kurma motivasyonunu anlatan Ertuğrul, insanların arkeolojiye olan ilgisini gözlemlediklerini belirtti. İlk yıl, günde 20-30 kişinin okumasının bile büyük bir ilgi olduğunu düşündüklerini ifade eden Ertuğrul, özellikle Türkiye’de arkeolojiyle ilgili içeriklerin çoğunun yanlış bilgilerden oluştuğunu belirtti. Bu nedenle, bilimsel makaleleri herkesin anlayabileceği bir dille paylaşmayı hedeflediklerini vurguladı.

2024’te yayımlanan “Arkeoloji Meraklısının El Kitabı” ve “Taşlar, Kemikler, Efsaneler” kitaplarının, insanların en çok merak ettiği sorulara yanıt vermek amacıyla hazırlandığını söyleyen Ertuğrul, ilk kitapta 22 soruya, ikinci kitapta ise antik hikâyelere daha fazla yer verdiğini belirtti. Bu anekdotların, insanların inanışlarına ve gündelik yaşamlarına dair ipuçları sunduğunu ifade etti.

Piramitlerin uzaylılar tarafından yapıldığına dair komplo teorilerine de değinen Ertuğrul, bu tür anlatıların insanların bilinmeyeni hikâyelerle açıklama çabasının bir parçası olduğunu söyledi. Ancak piramitlerin inşasıyla ilgili günümüzde sahip olduğumuz bilgi birikimiyle, bu tür teorilerin inandırıcılığının sorgulanması gerektiğini vurguladı.

Erman Ertuğrul, arkeolojinin insanı anlamak için bir yol olduğuna inanıyor ve geçmişi araştırdıkça, aslında kendimizi yeniden tanıdığımızı ifade ediyor. Kitapta yer alan anekdotlar sayesinde, antik insanların bugünkü insanlarla benzer duygulara ve ihtiyaçlara sahip olduğunu görmemizi sağlıyor. Bilimsel belirsizlikleri dürüstçe paylaşmanın önemine dikkat çeken Ertuğrul, okuyuculara sorular sordurarak düşünmeye teşvik ediyor.