Hürmüz Boğazı’nda Geçici Anlaşma: İran, ABD’ye Şart Koştu
İran ve Umman, Hürmüz Boğazı’nda ticari geçişler için geçici bir düzenleme sağladı. Ancak İran, ABD’nin taahhütlerini yerine getirmesini şart koştu.
İran ve Umman, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi geçişlerinin güvenli bir şekilde sağlanması amacıyla geçici bir düzenleme üzerinde anlaştı. Ancak İran, Hürmüz’ün yeniden açılması için ABD’nin 17 Haziran’da imzalanan mutabakattaki taahhütlerini yerine getirmesini şart koşuyor.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan ve dünya deniz yolları arasında stratejik bir öneme sahip olan 33 kilometre genişliğindeki bir geçittir. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının büyük bir bölümü bu boğazdan geçmektedir.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin (EIA) 2025 verilerine göre, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan günlük 20 milyon varilden fazla ham petrol ve petrol ürünü geçiyordu. Ancak Tahran ile Washington arasındaki müzakerelerin devam ettiği bir dönemde, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar sonrasında İran, Hürmüz Boğazı’nı kapattı ve geçmek isteyen gemilere saldırılarda bulundu. Bu süreçte İran Meclisi, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş ücreti alınmasını yasalaştıran bir tasarı üzerinde çalışmalara başladı.
İran’ın Hürmüz’ü kapatmasının ardından bölgeden petrol akışı büyük ölçüde durdu ve bu da dünya genelinde petrol fiyatlarının hızla artmasına neden oldu. Hürmüz’ün kapalı olması ve ABD/İsrail-İran Savaşı nedeniyle Brent petrolün varil fiyatı 120 doları aştı. ABD, Hürmüz’ü kapatan İran’a karşı deniz ablukası uygulamaya koydu ve İran limanlarının Hürmüz’e giriş ve çıkışlarını yasakladı. Bu durum, İran’ın petrol ihracatını durma noktasına getirdi.
Pakistan’ın arabuluculuğunda 17 Haziran’da İran ve ABD arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik bir mutabakat imzalandı. Bu mutabakatın ardından İran, Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere açmayı kabul etti ve 60 gün boyunca geçişlerden ücret almama taahhüdünde bulundu. ABD ise İran’a yönelik deniz ablukasını ve Tahran’ın petrol ihracatına yönelik yaptırımları geçici olarak kaldırdı. Bunun yanı sıra, ABD, mutabakatın ilk aşamasında İran’a ait yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlıkların bir kısmını serbest bırakmayı da taahhüt etti.
Ancak ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmadı ve Hürmüz Boğazı’ndan geçişler için alternatif rotalar belirledi. ABD’nin bu adımlarını mutabakatın ihlali olarak değerlendiren İran, Boğaz’dan geçişleri kısıtlayarak izinsiz geçiş yapmaya çalışan bazı gemilere saldırdı. Mutabakata rağmen iki ülke arasındaki gerginlik, 8 Temmuz’da Hürmüz Boğazı çevresinde şiddetli çatışmalara yol açtı ve bu çatışmalar yaklaşık iki hafta sürdü. İran, çatışmaların yeniden başlamasının ardından 12 Temmuz’da Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattı.
Bu dönemde İran, ABD’nin Ürdün, Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki askeri üslerine saldırılar düzenledi. İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş yolları belirlenmesi amacıyla yaklaşık bir ay önce görüşmelere başlandı. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, 25 Ağustos’ta yaptığı açıklamada, İran ile Umman arasında geçici bir güzergah konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu. Garibabadi, güzergahın yaklaşık 7 mil genişliğinde olacağını ve girişlerin İran kara sularından, çıkış güzergahının ise kısmen İran, kısmen Umman kara sularından geçeceğini belirtti.
Bu geçici güzergahın 30-60 gün içinde yeni bir güzergah belirlenmesi amacıyla kullanılacağını ifade eden Garibabadi, Umman tarafındaki güney koridorunun da kapatılacağını vurguladı. İran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ABD’nin mutabakat hükümlerini uygulamasına bağlı olduğunu belirtti. Garibabadi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik herhangi bir adım atılmadan önce ABD’nin taahhütlerini eksiksiz yerine getirmesi gerektiğini ifade etti.
Son olarak, 26 Ağustos’ta Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’ndaki yetki ve gelir paylaşımına ilişkin anlaşmaya varıldığını duyurdu. Muhibbi, Hürmüz Boğazı’nın İran’a ve Umman’a ait olduğunu belirterek, iki ülkenin Boğaz sularındaki payları ve gelirlerden payları konusunda uzlaşı sağlandığını açıkladı. ABD’nin bu süreci engellemeye çalıştığını savunan Muhibbi, ABD’nin engellemeleri durdurması halinde Hürmüz Boğazı’nın açılabileceğini ifade etti.
İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu tarafından kabul edilen düzenleme çerçevesinde Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden denizcilik hizmetleri karşılığında ücret alınması öngörülüyor. İran’ın alacağı geçiş ücretinin gemilerin taşıdığı yükün değerinin yüzde 7’si olabileceği yönünde haberler yayımlandı. Ancak İran, ücretin ne kadar olacağına dair kesin bir açıklama yapmadı. Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ise halen savaş öncesi seviyelerin oldukça altında kalmaya devam ediyor. Küresel deniz trafiğini izleyen şirketlerin verilerine göre, 25 Ağustos’ta Boğaz’dan yalnızca 5 ticari gemi geçti. Savaş öncesinde ise Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 120-140 gemi geçiyordu. Bu nedenle, İran ile Umman arasında varılan geçici koridor anlaşması, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin artırılması açısından önemli bir adım olsa da, boğazın savaş öncesindeki yoğun ticari trafiğine dönmesi için ABD ile İran arasındaki temel anlaşmazlıkların çözülmesi gerekmektedir.
